KRX: kỳ vọng nâng hạng kỳ tháng 9/2024 hoặc 3/2025
• Việc vận hành KRX vẫn đang trong giai đoạn test kiểm định. Mặc dù có sự cải thiện, nhưng khả năng vận hành KRX ngay tháng 4/2024 sẽ khó khăn mà có thể lùi lại do nhiều vấn đề khi test gặp khó khăn. Vì vậy, việc nâng hạng lên mới nổi trong danh mục FTSE vào tháng 3/2024 sẽ khó xảy ra do vài điều kiện chính chưa được đáp ứng.
• FTSE dự kiến có buổi gặp UBCK vào tháng 3/2024 để tiếp tục trao đổi những vấn đề tồn đọng liên quan việc nâng hạng.
• Vấn đề T+2, hay tỷ lệ sở hữu nước ngoài không phải là vấn đề quan trọng để FTSE quyết định nâng hạng đối với thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề prefunding (mua trước, trả tiền sau – T0) đang là vấn đề quan trọng có thể tác động việc nâng hạng.
• Hiện tại, khung hành lang pháp lý, luật cho hoạt động prefunding vẫn chưa hoàn thiện, nhưng kỳ vọng có thể hoàn thành trong khoảng 2 - 4 tháng tới.
• 2 kịch bản có thể để Việt Nam nâng hạng lên thị trường mới nổi trong danh mục FTSE kỳ tháng 9/2024:
1/ KRX vận hành nhanh và đưa vào hoạt động sớm, cùng với prefunding trước kỳ review tháng 9/2024.
2/ Việc triển khai prefunding sẽ được thực hiện với hệ thống hiện tại. Việc này vẫn giúp VN có thể nâng hạng mà không cần vận hành hệ thống KRX.
• Lộ trình nâng hạng: giả định tháng 9/2024 FTSE công bố chính thức VN nâng hạng => tháng 3/2025 FTSE sẽ công bố danh mục cổ phiếu đủ điều kiện => tháng 9/2025 việc giải ngân chính thức của các quỹ tracking theo FTSE Emerging market index sẽ diễn ra.
• Quỹ tracking lớn nhất đang là Vanguard FTSE Emerging Markets ETF với quy mô khoảng 72 tỷ USD. Nếu VN giả định chiếm tỷ trọng 6% thì phần mua sẽ hơn 430 triệu USD (hơn 10 ngàn tỷ đồng). Ngoài ra, dự báo sẽ có nhiều quỹ khác tracking cũng như tìm cơ hội đầu tư khác khi VN được nâng hạng
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước yêu cầu các công ty chứng khoán dừng "huy động vốn" từ nhà đầu tư và tất toán toàn bộ giao dịch đã phát sinh trước ngày 30/6/2024.
Trong văn bản mới ban hành, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nêu hiện tượng một số công ty chứng khoán thông qua trang web, ứng dụng hoặc ký hợp đồng trực tiếp với nhà đầu tư để thỏa thuận cho phép họ được hưởng lãi suất trên số tiền chưa phát sinh giao dịch trong tài khoản. Cơ quan quản lý cảnh báo hoạt động này có thể khiến nhà đầu tư hiểu rằng công ty chứng khoán có chức năng nhận tiền gửi như tổ chức tín dụng.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước yêu cầu các công ty phải dừng ngay việc thỏa thuận này. Đồng thời, các đơn vị phải tất toán toàn bộ giao dịch đã phát sinh liên quan đến hoạt động trên, chậm nhất trước ngày 30/6/2024. Công ty chứng khoán sẽ phải báo cáo lộ trình thực hiện việc tất toán trước 30/12/2023, đồng thời định kỳ hàng tháng phải báo cáo kết quả thực hiện cho tới khi tất toán toàn bộ.
Tính đến hết quý III, số dư tiền gửi khách hàng tại các công ty chứng khoán đạt khoảng 77.000 tỷ đồng, cao nhất trong vòng 5 quý. Những năm gần đây, tiền của nhà đầu tư để trong tài khoản chứng khoán đều duy trì ở mức rất lớn, có thời điểm lên đến 100.000 tỷ đồng.
Thực tế nếu trừ lượng tiền dùng để đảm bảo tỷ lệ an toàn cho giao dịch, "núi tiền" trên có thể được chia thành hai dạng. Thứ nhất là trường hợp nhiều nhà đầu tư nạp tiền vào tài khoản nhưng sau đó nhận thấy chưa đến thời điểm thích hợp để mua. Vì ngại thao tác tốn công, họ để lại số tiền trên mà không rút ra. Các công ty chứng khoán thường trả lãi hàng tháng cho số tiền này theo dạng "tiền gửi không kỳ hạn" với lãi suất thấp, dao động khoảng 0,1-0,3% một năm.
Dạng thứ hai là các hình thức biến tướng huy động vốn từ nhà đầu tư. Các công ty chứng khoán đưa ra sản phẩm tương tự như gửi tiền tiết kiệm ở ngân hàng, để thu hút vốn từ nhà đầu tư sau đó trả lãi cho họ với mức lãi suất cao hơn đáng kể. Hồi đầu năm, một số đơn vị trả đến 12% cho tiền gửi 12 tháng, đến nay dù hạ nhiệt, lãi suất vẫn được đưa ra ở mức 8-9%. Đây được xem là cách huy động vốn khác cho các công ty chứng khoán, bên cạnh vay ngân hàng hay phát hành trái phiếu doanh nghiệp, để phục vụ hoạt động cho vay ký quỹ (margin) và tự doanh của các công ty chứng khoán.
Như vậy, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ cấm việc biến tướng huy động vốn từ nhà đầu tư của các công ty chứng khoán. Theo giới chuyên gia, sau đợt "tuýt còi" này, các công ty chứng khoán sẽ phải cân đối hoạt động tự doanh, có thể bao gồm việc thu hẹp một phần hoạt động này để tất toán tiền cho nhà đầu tư. Ngoài ra, hoạt động cho vay ký quỹ cũng có những bước thay đổi theo hướng siết chặt hơn, khi các đơn vị này mất đi một nguồn tiền "dễ dãi".
Bên cạnh đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước còn đề cập tình trạng một số công ty chứng khoán thực hiện thỏa thuận, ký kết hợp đồng tín dụng với ngân hàng thương mại. Hợp đồng mẫu có nội dung "ngân hàng được quyền trích tiền từ tài khoản thanh toán của công ty chứng khoán để thu hồi nợ khi công ty chứng khoán không trả nợ đầy đủ, đúng hạn".
Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, thỏa thuận này có thể gây hiểu nhầm việc trích tiền từ tài khoản thanh toán của các công ty chứng khoán, bao gồm tài khoản chuyên dụng của nhà đầu tư đứng tên công ty chứng khoán mở tại ngân hàng. Do vậy, để đảm bảo an toàn trong hoạt động của thị trường, cơ quan quản lý yêu cầu các công ty chứng khoán không thực hiện thỏa thuận, ký kết hợp đồng tín dụng với ngân hàng thương mại có nội dung gây hiểu nhầm như trên.
Kèm theo đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước yêu cầu các công ty chứng khoán phải đảm bảo khả năng thanh toán, chi tiền, chi trả tiền gửi giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư trong mọi tình huống.
